1. EKRAN KARTI

Ekran kartı, mikroişlemcide (CPU) işlenen verilerin monitörde görüntülenmesini sağlayan sinyallere dönüştüren donanım birimidir. Harici ve dahili (tümleşik) olmak üzere iki farklı teknolojide üretilir. Harici ekran kartları bilgisayar sistemine anakart üzerinde bulunan slotlar (genişleme yuvaları) ile bağlanırlar. Dahili ekran kartları ise anakarta tümleşik biçimde üretilir. Ekran Kartı yerine grafik kartı, görüntü kartı, görüntü adaptörü, video kartı…vb kavramlar da kullanılır.

                                    

Görüntü kalitesi ekran kartına ve monitöre bağlıdır. Ekran kartının kalitesini ise fiziksel yapısı, kullandığı genişleme yuvası ve arayüz çeşidi (CGA, VGA, SVGA) belirlemektedir.

Eski ekran kartları görüntü bilgilerini sistem belleğinden kendi belleğine alıp monitöre göndermekteydi. Günümüzdeki teknolojik gelişmelerle birlikte ekran kartlarının görüntülenecek bilgileri işleyebilecek işlemciler (GPU) bulundurmasıyla mikroişlemcinin (CPU) yükü önemli ölçüde azalmıştır.

Ekran kartı, bilgisayar sisteminin 4 bileşenini kullanır.

1. Anakart : Ekran kartına veri transferi için bağlantı ve enerji sağlar.
2. Mikroişlemci : Yapılacak işleme karar verir.
3. Bellek : Ekran kartına gönderilecek verileri geçici olarak tutar.
4. Monitör : Ekran kartından gelen verileri görüntüler.

1.1. Ekran Kartının Yapısı

                                  

Ekran kartları genellikle aşağıdaki gibi bazı temel bileşenleri içerir:

1. Grafik İşlemci (GPU)
2. Görüntü Belleği (Video RAM)
3. Dijital Analog Çevirici (RAMDAC)
4. Video BIOS
5. Ekran Kartı Çıkış Bağlantıları
6. Soğutucu (FAN)
7. BUS yapısı
8. Z-Buffer ve V-Sync
9. Video Codec
10. Video Driver

1.1.1. Grafik İşlemcisi (GPU)

                                     

Grafik işlemcisi ekran kartının kalbi olarak tanımlanabilir. Görüntü hesaplamalarını ve görüntü işlemlerini ekran kartında gerçekleştiren bir işlemci yongasıdır. Grafik işlemcileri GPU (Graphics Processing Unit - Grafik İşlemci Birimi) adıyla adlandırılmaktadır.

1.1.2. Görüntü Belleği (Video RAM)

                                  

Görüntü ile ilgili hesaplamaların geçici olarak saklandığı bellektir. Bilgisayar sistemindeki ana bellek gibi çalışır. Görüntü belleği, bilgileri grafik işlemcisinden alır ve bunları saklar.

Görüntü belleği kapasitesi büyük olursa yüksek çözünürlükle kaliteli görüntü alınabilir. Günümüz ekran kartları 128, 256, 512 MB veya 1GB, 2GB, 3GB, 4GB, 6GB, 8GB kapasiteli olup DDR, DDR2, DDR3 veya GDDR, GDDR2, GDDR3, GDDR4, GDDR5 bellek tiplerine sahiptir.

Bellek kapasitesi kadar veri yolu genişliği de önemlidir. GPU ile görüntü belleği arasındaki veri yolu 64-bit, 128-bit, 192-bit, 256-bit, 320-bit, 384-bit, 448-bit, 512-bit, 768-bit genişliklere sahip olabilmektedir.

1.1.3. Dijital Analog Çevirici (RAMDAC )

Ekran kartı üzerinde dijital sinyalleri analog sinyallere çeviren bir digital - analog çevirici bulunmaktadır. RAMDAC (Random Access Memory Digital-to-Analog) adı verilen bu sistem CRT (Cathode Ray Tube- Katot ışınlı Tüp) monitörlerin yenileme süreleri için ayarlama özelliği sağlamaktadır. RAMDAC’in verileri dönüştürme ve aktarma hızı, ekran tazeleme hızını belirler. Bu hız Hz cinsinden ölçülür. Örneğin monitörün ekran tazeleme hızı 75 Hz olarak ayarlanmışsa görüntü saniyede 75 defa yenilenir.

                              

RAMDAC, CRT monitörde kullanılmakta olduğu için LCD monitör kullanıldığında veri sinyalleri doğrudan ekran kartının DVI (Digital Visual Interface) çıkışına aktarılır.

1.1.4. Video BIOS

Video BIOS, ekran kartı içindeki tüm veri akışını düzenler ve ekran kartı bileşenleri arasındaki koordinasyonu sağlar. Bu işlemleri yapabilmesi için video bios içinde bir yazılım vardır.

                                       

1.1.5. Ekran Kartı Çıkış Bağlantıları

Ekran kartı çıkışlarına göre çoklu monitör kullanımı mümkündür.Çıkış portuna göre LCD ,CRT ,HDMI ve TV çıkışları aynı anda kullanılabilir. Bunun için işletim sisteminde bulunan çoklu monitör ayarlarının yapılması gerekir.

                              

VGA-OUT: CRT monitörlerin ve projeksiyon aygıtlarının bağlandığı ve bu aygıtlara görüntü aktarıldığı çıkış portudur.

DVI-OUT: Dijital cihazlara ve LCD ekranlara görüntü aktaran çıkış portudur.

VİDEO-IN/OUT: Televizyon, video, VCD player, DVD gibi aygıtlardan görüntü alan veya aktaran porttur.

HDMI: Yüksek çözünürlükte görüntü ve ses aktarımı için kullanılır.

Component ve Composite: Bu Bağlantılar HDMI bağlantının çıkmasıyla birlikte tarihe karıştılar. VGA gibi analog sinyal gönderdikleri için RAMDAC’a ihtiyaç duymaktadır.